ارتقای ظرفیت حل مسئله در دولت و مجلس؛ از رهگذر آزمایشگاه خط‌مشی و حکمرانی

در نشست تخصصی که با هدف واکاوی ظرفیت‌های نوینِ حکمرانی در موسسه برگزار شد، محورهای حیاتی پیرامون جایگاه «آزمایشگاه خط‌مشی و حکمرانی» در مدیریت مسائل پیچیده ملی مورد بحث و بررسی قرار گرفت. این جلسه که با حضور امیر آریازند، مدیر عامل مؤسسه ، دکتر علی‌اصغر پورعزت ، مؤسس و رئیس سابق دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران و استاد تمام دانشکده مدیریت دانشگاه تهران، کمیل قیدرلو، معاون پژوهش‌های فرهنگی و اجتماعی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی و متین رمضان‌خواه ،معاون مطالعات کاربردی دفتر هیئت دولت برگزار شد، بر ضرورت جایگزینی «آزمون و خطاهای پرهزینه» با «شبیه‌سازی‌های علمی» در فرآیندهای تصمیم‌گیری کشور تأکید کرد.

آزمایشگاه خط‌مشی؛ کانونِ تدبیرِ پیش‌دستانه

دکتر پورعزت در این جلسه با تبیین ماهیت پیچیده خط‌مشی‌گذاری در دنیای امروز، اظهار داشت: «مقوله خط‌مشی در عین سادگی، به دلیل درگیری مستقیم با زندگی انسان‌ها، بی‌نهایت پیچیده است. در تمدن‌های کهن و فهیم، همچون ایران، ما با یک تناقض بزرگ روبه‌رو هستیم: غفلت از عظمتِ مسائل پیچیده و تمرکزِ بیش از حد بر مسائل کم‌اهمیت. آزمایشگاه خط‌مشی دقیقاً برای شکستن این بن‌بست طراحی شده است تا مسائل را پیش از آنکه به بحران‌های اجتماعی تبدیل شوند، در محیطی کنترل‌شده و با بهره‌گیری از داده‌های اقتصاد، روان‌شناسی و جامعه‌شناسی به آزمون بگذارد.»

هم‌گراییِ تخصص‌ها برای حل گره‌های حکمرانی

این نشست با بهره‌گیری از دانش متخصصین سیاست‌پژوهی و مدیریت‌های راهبردی ، بستر مناسبی برای هم‌رسانی ظرفیت‌های تخصصی بود. کمیل قیدرلو، با اشراف بر اولویت‌های فرهنگی و اجتماعی کشور، و متین رمضان‌خواه، با تکیه بر تجربه در مطالعات کاربردی دولت، بر این نکته توافق داشتند که «آزمایشگاه خط‌مشی» می‌تواند پلی میان نهادهای قانون‌گذار (مجلس) و مجری (دولت) باشد.

آزمایشگاه با بهره‌گیری از خرد جمعی و منظرهای تحلیلی میان‌رشته‌ای ، تفاوت سطوح تجربه شناختی افراد را تعدیل کرده و اجازه نمی‌دهد تصمیم‌گیران دچار «فرم زدگی» یا غرق شدن در روزمرگی شوند. این رویکرد فرابخشی، همان گمشده‌ای است که می‌تواند میان مطالعات دقیق فرهنگی و ابعاد سخت اقتصادی، تعادل برقرار کند.

مسؤولیت جهانی هر تصمیم ملی

دکتر پورعزت با یادآوری حوادثی همچون نوسانات قیمت سوخت در سال‌های اخیر، تأکید کرد که تفاوت میان ایستادگی مردم در دوران جنگ و آشفتگی‌های اجتماعی در سایر بزنگاه‌ها، مستقیماً به «کیفیت خط‌مشی‌گذاری» و نحوه تعامل شناختی با جامعه بازمی‌گردد. وی افزود: «آزمایشگاه خط‌مشی نه یک نهاد لوکس، بلکه ضرورتی برای امنیت اجتماعی است. وقتی تصمیمی در این آزمایشگاه، با رصد اثرات احتمالی و تحلیل روان‌شناختی رفتار جامعه طراحی شود، ضریب پذیرش و اجرای آن به شدت افزایش می‌یابد.»

در این گفت‌وگوها تصریح شد که هر تصمیم در حوزه حکمرانی، نه تنها سرنوشت یک مقطع زمانی، بلکه آینده‌ی بشریت و تمدن ایران را متأثر می‌سازد. بنابراین، ورود به حوزه‌ی حکمرانی، یک مسؤولیت سنگین اخلاقی و علمی است که نیازمندجمع‌آوری استعدادهای نخبه و بهره‌گیری از مدل‌های رصد تصمیم  است.

سخنی برای آینده

این نشست با جمع‌بندی این دیدگاه به پایان رسید که مسائل کشور نه در اتاق‌های دربسته، بلکه در بسترهای تحلیلی مبتنی بر آزمایشگاه خط‌مشی قابل حل هستند. ایشان در پایان با تاکید بر اهمیت تبدیل «مسئله» به «تصمیم‌های رصدپذیر»، راه پیش‌رو را این‌گونه توصیف کرد:

«ورود به پیچیدگی‌های حکمرانی از طریق آزمایشگاه خط‌مشی، مسیری است سخت و پرمسؤولیت، اما با اتکاء به خرد جمعی و تخصص نخبگانی، کاملاً قابل انجام است.»